. Belirli kurallar dâhilinde en az iki sözcüğün bir araya gelerek oluşturduğu kelime grubuna isim ad tamlaması denir. İsim tamlamaları "tamlayan" ve "tamlanan" olmak üzere iki unsurdan oluşur. Birinci unsura "tamlayan" ikinci unsura da "tamlanan" denir. Tamlayanın almış olduğu eke "ilgi eki"; tamlananın almış olduğu eke "iyelik eki" denir. Dilimizde başlıca isim tamlamaları şunlardır İsim Ad Tamlamaları 1. Belirtili İsim Ad Tamlaması 2. Belirtisiz İsim Ad Tamlaması 3. Zincirleme İsim Ad Tamlaması 4. Takısız İsim Ad Tamlaması 1. Belirtili Ad isim Tamlaması Tamlayanın ilgi -ın,-in,-un,-ün, tamlananın iyelik -ı,-i,-u,-ü eklerini aldığı tamlamalardır. Tamlayan, sesli harf ile biterse tamlayan eklerinin başına "-n" kaynaştırma ünsüzü; tamlanan sesli ile biterse iyelik ekinden önce araya "s" kaynaştırma ünsüzü girer. "Ben" ve "biz" şahıs zamirleriyle kurulan tamlamalarda "-in" ilgi eki "-im" şekline dönüşür. Tamlanan ekinde ise "-m, -n, -mız, -nız, -ları" iyelik ekleri olarak yer alır. Genellikle tamlayan, " tamlanan da " ile gösterilir. Örnek 1 Okulun bahçesi yıkandı. "Okulun" sözcüğünde yer alan "-un" eki tamlayan yani ilgi ekidir. "Bahçesi" sözcüğünde yer alan "-i" sesi de tamlanan yani iyelik ekidir. Tamlanan, sesliyle bittiği için sözcük ile ek arasına "s" kaynaştırma ünsüzü girmiştir. Örnek 2 Benim babam "Benim" tamlayanında yer alan tamlayan yani ilgi eki "-im" ekidir. Bu, dilimizde istisnai bir durumdur. "Babam" sözcüğündeki "-m" de III. tekil iyelik ekidir. Örnek 3 Senin baban "Senin" sözcüğünde yer alan "-in" eki, tamlayan yani ilgi ekidir. "Baban" sözcüğündeki "-n" eki ise iyelik ekidir. Belirtili ad tamlamalarıyla ilgili uyarılar 1. Belirtili isim tamlamalarında tamlayan ile tamlanan arasına başka sözcükler girebilir. Genellikle sıfatlar bazen de miktar zarfları girer. Örnek 1 Furkan'ın kırmızı kazağı tamlayan tamlanan Örnek 2 Okulumuzun en önemli meselesi tamlayan tamlanan 2. "-den" hal eki ilgi ekinin yerine geçerek belirtili isim tamlaması yapabilir. Örnek Türkülerden birini de benim için seslendir. türkülerin birini 3. Belirtili isim tamlamalarında bir tamlayan birden fazla tamlanana bağlanabileceği gibi, bir tamlanan da birden fazla tamlayana bağlanabilir. Örnek 1 Okulun öğretmenleri, velileri, öğrencileri mutluydular. Cümlede geçen "okulun" tamlayan; "öğretmenleri, velileri, öğrencileri" de "tamlanan"dır. Örnek 2 Gariplerin, mazlumların, yetimlerin sesi olmalıyız. Cümlede geçen "Gariplerin, mazlumların, yetimlerin" sözcükleri "tamlayan"; "sesi" sözcüğü de "tamlanan"dır. 4. Tamlayanı zamir olan ad tamlamalarında, tamlayan cümlede genellikle söylenmez. Buna, "tamlayanı düşmüş ad tamlaması" denir. Örnek Evini dün akşam güzelce gezdim. onun 5. Bütün şahıs zamirleriyle isim tamlaması yapılabilir. Genellikle III. tekil şahıslarla tamlama örneklerine alıştığımız için diğer şahıslarla kurulan isim tamlamaları bize ilginç gelebilir. Bizim burada en önemli ölçütümüz "ilgi ve iyelik ekleri"dir. Örnek Benim babam belirtili isim tamlaması Senin baban belirtili isim tamlaması Onun babası belirtili isim tamlaması Bizim babamız belirtili isim tamlaması Sizin babanız belirtili isim tamlaması Onların babaları belirtili isim tamlaması 6. Özellikle şiirlerde bazen tamlayan ile tamlanan unsurları yer değiştirebilir. Sorularda "tamlayan" ve "tamlanan"ı yer değiştirmiş isim tamlaması şeklinde yer alır. Örnek 1 Akacak mı bir gün suları bahçemizin? Cümlede geçen "suları" sözcüğü "tamlanan"; "bahçemizin" sözcüğü de "tamlayan"dır. Her ikisi yer değiştirmiştir çünkü Türkçede önce "tamlayan" sonra da "tamlanan" gelir. Tamlama "Bahçemizin suları" şeklindedir. Örnek 2 Bulunacak mı tabip dermanı dertlerimizin? Cümlede geçen "dermanı" sözcüğü tamlanan; "dertlerimizin" sözcüğü de "tamlayan"dır. Türkçenin söz diziminde önce tamlayan sonra da tamlanan gelir. Burada tam tersi bir durum söz konusudur. Tamlama, "dertlerimizin dermanı" şeklinde olmalıydı. 7. "Su" ve "ne" kelimelerinde ilgi ve iyelik eklerinden önce gelen kaynaştırma ünsüzü değişir. Örnek Su-y-un hasret-i Ne-y-in ne-s-i Çeşmenin su-y-u 8. Bazı belirtili isim tamlamaları, sıfat tamlamalarında yer alan "tamlayan" ve "tamlanan" unsurlarının yer değiştirmesiyle oluşur. Bu durumlarda bu sözcüklere ilgi ve iyelik ekleri getirilir. Örnek Beyaz gömlek gömleğin beyazı Yaramaz öğrenci öğrencinin yaramazı Güzel elbise elbisenin güzeli 2. Belirtisiz Ad İsim Tamlaması Tamlayanın ek almadığı tamlananın iyelik eki aldığı tamlamalardır. Örnek Ders defteri Sınıf öğretmeni İsim tamlaması Uyarı Belirtisiz ad tamlamaları araya sıfat almaz. Yalnız sıfatlarla nitelenebilir. Bu durumda ad tamlaması, sıfat tamlamasına dönüşür. Örnek Kırmızı elbise dolabı Tamlayan tamlanan sıfat belirtisiz ad tamlaması Sıfat Tamlaması 3. Zincirleme Ad İsim Tamlaması Tamlayanı da ad tamlaması olan tamlamalara denir. Zincirleme ad tamlamalarında en az iki ad tamlaması vardır. Bu hususa dikkat etmek gerekir. Yani dışarıdan bir sözcük ilavesi yapılmadan bir tamlamadan iki isim tamlaması çıkarsa o tamlama mutlaka zincirleme isim tamlamasıdır. Örnek Ders öğretmeninin başarısı belirtisiz ad tam. Annemin merhametinin sınırı belirtili isim tam. Uyarı Araya sıfat giren belirtili isim tamlamalarından hiçbir şekilde iki isim tamlaması çıkmaz. Zincirleme isim tamlamasından ise mutlaka iki isim tamlaması çıkar. Örnek Okulun en güzel ve temiz yeri Belirtili isim tamlamasıdır. Buradan birden fazla sıfat tamlaması ancak çıkar. Babasının evinin bahçesi Zincirleme isim tamlamasıdır. Bu tamlamadan "Babasının evi" ve "evinin bahçesi" belirtili isim tamlamaları çıkar. Yani iki isim tamlaması çıkar. 4. Takısız Ad İsim Tamlaması Türkçede aslında böyle bir ad tamlaması yoktur. Takısız ad tamlaması olarak adlandırılan tamlamaların tümü sıfat tamlaması olarak değerlendirilir. Örnek a Gümüş saat, altın yüzük Tamlayan tamlananın neden yapıldığını belirtir. b İpek saç, şeker yanak Tamlayan tamlananın neye benzediğini belirtir. Not Bazı dil bilimciler bunları takısız ad tamlaması, bazıları da sıfat tamlaması olarak değerlendirmektedir. Ayrıca bakınız Diğer tamlama çeşitleri ise şu şekilde sıralanabilir 1- Belirtisiz İsim Tamlaması. 2- Zincirleme İsim Tamlaması Takısız İsim Tamlaması Nedir? Takısız isim tamlamaları, diğer tamlama çeşitlerinden farklı olarak ek almayan sözcüklerden oluşur. Sıfat tamlamalarının bazıları ek almaz. Bu nedenle takısız isim tamlamaları ile sıfat tamlamaları sıklıkla birbirine karıştırılır. Örnekler 1- Yeşil Kapı 2- Tahta Kapı Yeşil kapıda tamlamasındaki tamlayan yeşildir. Yeşil ek almamasına rağmen sıfat olduğu için takısız isim tamlaması değil sıfat tamlamasıdır. İkinci tamlamada ise hem tahta hem de kapı sözcükleri isimdir. Her iki kelime de ek almadığı için, tahta kapı, takısız isim tamlamasıdır. Diğer Örnekler 1- Soğuk hava - sıfat tamlaması 2- Deri ceket - takısız isim tamlaması 3- Yırtık gömlek - sıfat tamlaması 4- Soluk çehre - sıfat tamlaması 5- Karton kapak - takısız isim tamlaması Takısız isim Tamlamasına Örnek Cümleler 1- Ona doğum gününde gümüş yüzük aldığım için çok mutlu oldu. Cümledeki gümüş yüzük kelimesi, takısız isim tamlamasıdır. 2- İngiliz yazar, son romanında yalnızlık temasını farklı bir bakış açısıyla işlemiş. İngiliz yazar - Takısız İsim tamlaması 3- Daha güvenli olduğu için eve çelik kapı taktırdık. Çelik kapı 4- Nişanlım bana altın kolye almış. Altın kolye 5- Yemekler, yeni aldığımız teflon tavada daha hızlı pişiyor. Teflon tava Not -1- Bazı cümlelerde birden fazla takısız isim tamlaması olabilir. Örnek Cümle Cam şişe daha sağlıklı olduğu için plastik şişe kullanmıyoruz. Cam şişe ve plastik şişe kelimeleri, takısız isim tamlamasıdır. Not -2- Belirtisiz isim tamlamalarında tamlayan değil tamlanan ek alır. Örnek Cümle Masanın üstündeki su şişesini uzatır mısın? Su Şişesi - Belirtisiz isim tamlaması Dil anlatımını zenginleştirmek için kimi zaman bilincinde olmadan kimi zaman de özenle kullandığımız bazı kelime öbekleri vardır. Bunlardan bir tanesi olan isim tamlamasını edebiyat derslerinden hatırlıyoruz sadece bu mevzu yalnızca bir ders değil, günlük hayatımızın da mühim bir parçası. Gelin isim tamlaması nedir, türleri nedir, nasıl bulunur benzer biçimde dört gözle beklenen soruları yakından inceleyelim. Genel olarak devletimizde edebiyat dersini severiz. Sayısız yazar ve şairle tanıştığımız bu derste dilin zenginliklerini de öğreniriz. Dil anlatımını zenginleştirmek için kullandığımız kelime öbeklerinden kabul edilen isim tamlamasıyla da bu derste tanıştık. Sadece isim tamlaması yalnızca sınavlarda karşımıza çıkan bir mevzu değil. Bilincinde olmasak bile aslen sağlıklı yazışma oluşturmak için sık sık isim tamlamalarına başvuruyoruz. Bilincinde olmadan kısmı mühim şundan dolayı aslına bakarsanız bir cümleden isim tamlamasını çıkarsak ve o kelime öbeği yerine yalnızca isim kullandak güvenilir olun asla kimse cümlenin ne anlama geldiğini çözemezdi. Kısaca isim tamlaması bir ders mevzusundan ziyade günlük hayatımızı bile direkt olan etkileyen bir dil tekniğidir. Gelin isim tamlaması nedir, türleri nedir, nasıl bulunur benzer biçimde dört gözle beklenen soruları yakından inceleyelim. Temelden başlamış olalım, isim tamlaması nedir? Aralarında anlam ilgisi olan ya da bu ilginin sonrasında kurulduğu iki isimden oluşan ve birinin ötekini iyelik kısaca iyelik yönünden tamamladığı kelime öbeklerine isim tamlaması diyoruz. Ad tamlaması olarak da anılan isim tamlamaları genel olarak iki isimden oluşur sadece minimum iki isim demek daha doğru olacaktır şundan dolayı oldukça daha çok isimden oluşmuş isim tamlamaları da vardır. İsim tamlamasındaki ilk isim tamlayan, ikinci isim tamlanan olarak adlandırılır. Tamlayan genel olarak destek unsur olarak kabul edilir. İsim tamlamasının aslolan öğesi ise tamlanandır. “Türkçede destek unsur başta; aslolan unsur sonda bulunur.” kuralı isim tamlamasında da geçerlidir. Tüm vurgu tamlayan üzerindedir. İsim tamlamaları kendilerine hususi iki tür ek alırlar. Bunlardan ilki, ilgi hal eki olarak da malum tamlayan eki -nin; diğeri ise iyelik eki olarak da malum tamlanan eki -s/yi. Kullanılan bu ekler iki isim arasındaki anlam bağını kurmakla kalmaz hem de aralarındaki iyelik kısaca iyelik anlamını da kazandırır. Birkaç örnek vermek gerekir; İnsanların vefasızlığı Grubun lideri Kapının kolu Yalancının mumu Sabrın meyvesi Kötünün iyisi Kutunun rengi İsim tamlaması nasıl bulunur? İsim tamlamaları genel olarak kendilerini cümle içinde belli ederler. Sadece dikkat edilmesi ihtiyaç duyulan nokta, ödat tamlamaları ile karıştırmamaktır. Birkaç tamamlanmamış cümle üstünden örnek verelim bu cümlelere sorulan sorular ile isim tamlamasının nasıl bulunacağını görelim. Annem doktordu. / Ne doktoru? / Çocuk doktoru Penceresinden ağaçlar görünen / Ne ağaçları? / Kavak ağaçları Bir ocakta çalışır / Ne ocağı? / Sağlık ocağı Kolaylıklardan fazlaca yararlanır / Neyin ya da nelerin kolaylıkları? / Hoş görüleceğini bilmenin kolaylıkları Rüzgâr dostum olurdu. / Ne arkadaşı? / Oyun arkadaşı Masada, / Ne ya da kimin masası? / Annemin masası Fotoğraf dururdu. / Neyin ya da kimin resmi? / Babamın resmi Devasa bir masası ve koltuğu vardı. / Kimin? / Babamın İsim tamlaması türleri ve örnekleri Belirtili isim tamlaması Belirtisiz isim tamlaması Zincirleme isim tamlaması Takısız isim tamlaması Karma tamlama Belirtili isim tamlaması Tamlayanı -in ilgi eki alan ve tamlananı da -i iyelik eki almış olan isim tamlamaları belirtili isim tamlaması olarak adlandırılır. Tamlananın kime ya da neye ilişkin olduğu tamlayan tarafınca kati olarak bildirilir. Aitlik kesindir fakat geçicidir. Tamlanan sonrasında başka adlarla da tamlanabilir. Örnek; Sen bu avizenin altında, bürünmüş kanına, Baka kalırım giden geminin arkasından. Bir noktada birleşmiş vatanın dört bucağı Oğlumun seneler ilkin alınan kazağı. İhtiyarın bir kış gecesi ölümü. Sıcaklığını hissettin mi güneşin? Dante benzer biçimde ortasındayız ömrün. Çocuğun küçük elleri Şehrin günlerdir akmayan suları Devasa bir masası ve koltuğu vardı annemin. Minik bir evi ve bahçesi vardı arkadaşımın. Belirtisiz isim tamlaması Tamlayanın herhangi bir ek almadığı ve tamlananı da -i iyelik eki almış olan isim tamlamaları belirtisiz isim tamlaması olarak adlandırılır. Tamlayan eksiz olduğundan tamlananın kime ya da neye ilişkin olduğu tam olarak kim bilir. Belirtisiz isim tamlamasında tamlayanın bazı görevleri vardır; Tamlananın türünü bildirir. Konuk odası, kömür sobası, ev terliği, çiçek saksısı, masa örtüsü, otobüs bileti, Tamlananın neden yapıldığını bildirir. Biber dolması, pirinç pilavı Tamlananın yetiştiği yeri bildirir. Amasya elması, Bursa şeftalisi, Bağdat hurması, İzmir üzümü Tamlananın neye benzediğini bildirir. Dil balığı, parmak üzümü Tamlananın mesleğini bildirir. Kayıt memuru, temizlik işçisi, fizik öğretmeniz, ev kadını, okul müdür, daire başkanı Tamlananın nedenini bildirir. Sel felaketi, deprem yıkıntısı Tamlananın zamanını bildirir. Yaz yağmuru, sabah kahvaltısı Tamlananın yapıldığı aracı bildirir. Çöp kebabı, telefon görüşmesi Bazı hususi adlar. Konya Ovası, Topkapı Garajı, Bölme Meydanı, Boğaziçi Köprüsü, Çanakkale Köprüsü, Ankara Kalesi Zincirleme isim tamlaması İki kelimeden fazla isimden oluşan isim tamlamalarına zincirleme isim tamlaması denir. Tamlayan ya da tamlanan kendi içinde bir isim tamlamasıdır. Kelime öbekleri belirtili ya da belirtisiz isim tamlaması olabilirler. Mevcud isim tamlamasına bir isim daha eklenmesi ile oluşur. Örnek; Çocuğun sırt çantası Su sesinin nağmesi Şehrin havasının kirliliği Hava tahmin raporu Dünya kadınlar günü Çelik tencere markası Çocuk edebiyatı dizisi Ali’nin kardeşinin günlük harçlığı Takısız isim tamlaması Takısız isim tamlamasında ne tamlanan ne de tamlayan ek almıştır. Bazı bilimsel niteliği olan yayınlarda takısız isim tamlamasının bir isim tamlamasından ziyade bir ödat tamlaması olduğuna dair düşünceler vardır. Örnek; Çelik kasa Cam kavanoz Kâğıt mendil Taş duvar Bakır sini Naylon poşet Tahta köprü Altın bilezik İpek gömlek Altın yüzük Karma tamlama Karma tamlamada isim tamlaması ve ödat tamlaması bir aradadır. Karma tamlamada hem tamlayan hem de tamlanan ya da ikisinden biri bir ödat tarafınca nitelenir. Örnek; Tenha sokakların hüznü Buraların eski hâli Bitkin köylülerin nasırlı elleri Yeni eğitim-öğretim yılı Bebeğin tatlı gülüşü Büyük köşkün bahçesi Çalışkan öğrencinin karnesi Dil anlatımını zenginleştirmek için kullanılan kelime öbeklerinden kabul edilen isim tamlaması nedir, türleri nedir, nasıl bulunur benzer biçimde soruları örnekler üstünden anlatarak mevzu hakkında bilmenizde fayda olan detaylardan bahsettik. Oluşturulma Tarihi Nisan 11, 2022 1657İsim tamlamaları yapılarına ve aldığı eklere göre dört ana başlıkta toplanır. Hiç ek almayan tamlamalara takısız isim tamlaması denir. Örneğin 1- Yedek Parça 2- Mermer Tezgah. Belirtili isim tamlamalarında ise hem tamlayan hem de tamlanan ek alır. Örnekler 1- Mehmet'in Evi 2- Kapının Kolu. 3 ya da daha fazla kelimeden oluşan kelime gruplarına ise zincirleme isim tamlaması denir. Belirtisiz isim tamlaması nedir ve nasıl bulunur detayları ile isim tamlamaları tekil ya da çoğul olabilir. Örnekler 1- Havuz suyu Tekil 2- Ders konuları Çoğul Belirtisiz İsim Tamlaması Nedir ve Nasıl Bulunur? Tamlayanın ek almadığı isim tamlamalarına belirtisiz isim tamlaması denir. Örnek Yaz Tamlayan Sporları Tamlanan Diğer örnekler 1- Duvar kağıdı 2- Masa örtüsü 3- Yemek takımı 4- Televizyon sehpası 5- Elektrik süpürgesi Eğer, tamlayan ek alırsa, belirtili isim tamlaması olur. Örnekler 1- Kitabın bölümleri 2- Şarkının nakaratı Belirtisiz İsim Tamlaması Örnekleri A- Meslek İsimleri Örnek Cümleler 1- ''Edebiyat öğretmeni'' yaz tatilinde okumamız için birçok kitap önerdi. 2- ''Diş hekimi'' tatilde olduğu için haftaya randevu alabildim. 3- ''Sınıf öğretmenimizin'' adı Saime Şentürk. 4- ''Köşe yazarı'' nüfus planlaması ile ilgili önemli bir yazı kaleme almış. 5- En büyük idealim ''kimya mühendisi'' olmak. 6- Ceketi ''kuru temizlemeciye'' götüreceğim. 7- Bu hastanede ''anestezi uzmanı'' olarak yirmi yıl çalıştım. 8- İyi bir ''metin yazarı'' olmak istiyorsan bol bol kitap okumalısın. 9- ''Sanat yönetmeni'' olmak için hangi bölüm okunmalı? 10- Babam özel bir şirkette ''gelir uzmanı'' olarak çalışıyor. B- Özel İsimler Örnek Cümleler 1- Bayram nedeniyle ''İstanbul Otogarında'' yoğunluk yaşanıyor. 2- Ben ''Ankara Üniversitesi'' radyo-tv-sinema bölümünden mezun oldum. 3- ''İstiklal Marşı'' Osman Zeki Üngör tarafından bestelenmiştir. Not Bir cümlede birden fazla belirtisiz isim tamlaması olabilir. Örnekler 1- İstanbul'da en çok ''Topkapı Müzesini'' ve ''Dolmabahçe Sarayını'' gezmek istiyorum. 2- ''Selimiye Cami'' ve ''Süleymaniye Camii'' Mimar Sinan'ın en önemli eserleri arasında yer alır. C- Yemek İsimleri Örnek Cümleler 1- ''Mercimek çorbası'' hem çok faydalı hem de çok lezzetli. 2- Ablam sofrayı kurarken ben de ''çoban salatası'' yaptım. 3- Babam en çok ''işkembe çorbasını'' seviyor. 4- Daha önce hiç ''Pirinç köftesi'' yedin mi? 5- Diyet listesinde ''pancar salatası'' da yer alıyor. D- Tekil Kelimelerle Belirtisiz İsim Tamlamaları Örnek Cümleler 1- ''Mezuniyet projesi'' ile ilgili araştırma yaparken bana yardımcı olur musun? 2- Bir ''ödeme planı'' yapmamız gerekir. 3- İyi bir ''ekip çalışması'' ile üstesinden gelemeyeceğimiz şey yok. 4- ''Sel felaketinde'' can ve mal kaybı yaşanmadı. 5- Öğretmen gelmediği için ''resim dersi'' boş geçti. 6- Babam bana ''karne hediyesi'' olarak bisiklet almış. 7- Bu sefer roman değil ''deneme kitabı'' yazıyorum. 8- Maaşımı yatırmadıkları için ''ev kirasını'' hala ödeyemedim. 9- ''Kitap kapağında'' yer alan fotoğrafı sen mi çektin? 10- Bu ay ''elektrik faturası'' çok gelmiş. D- Çoğul Kelimelerle Belirtisiz İsim Tamlamaları Örnek Cümleler 1- Evdeki ''duvar kağıtlarını'' yenilemeye karar verdim. 2- Belediye ''sokak çocukları'' için yeni bir kampanya başlattı. 3- ''Televizyon kanallarının'' bazıları kendi kendine silinmiş. 4- ''Gömlek yakalarını'' şu şekilde ütülemelisin. 5- Bu kitapta ''çocukluk anılarımı'' anlatacağım. 6- Caddedeki ''kaldırım taşlarının'' yenilenmesi gerekiyor. 7- Dün akşam ''deniz canlıları'' ile ilgili çok güzel bir belgesel seyrettim. 8- Güvenlik gereği ''telefon görüşmeleri'' kayıt altına alınmaktadır.

zincirleme isim tamlaması 5 örnek